GELECEĞE ÇIĞIR AÇMAK - TUFAN BİLGİLİ

Yazdır
Paylaş

Eklenme Tarihi : 15 Nisan 2019, Pazartesi 15:54:45

Ordu Olay Gazetesi “kentlerin kardeşliği” misyonuyla Sinop-Ordu ilişkisiyle ilgili olarak Sinop’ta yaşayan (bizden biri) hemşerileri İlyas Tunç’ dan katkı istemiş. Sevgili Dostumuz İlyas Tunç bu görevi; Sinop Kültür Turizm Derneği Yönetim Kurulu Üyesi , Alan Yönetimi Danışma Kurulu Başkanı, doğa ve tarih araştırmacısı Cemalettin Kaya ile bize yöneltince; Sayın Kaya ile Sinop’umuzun Antik Çağdaki en önemli değeri VI. Mithradates, Ordu İli ve Sinop ortak paydası temelinde bir söyleşi gerçekleştirdik. Ordu Olay Gazetesi ile de paylaştığımız söyleşinin çıkış noktası da VI. Mithradates’in Ordu’da bulunan Kurul Kalesi ve buluntuları (hazineleri) oldu.
GELECEĞE ÇIĞIR AÇMAK
Tufan Bilgili: Sayın Kaya,  Sinoplu Pontos Kralı VI. Mithridates’le ilginizi sizi tanıyan herkesin bildiğini söyleyebiliriz.  Tarihte zamanının Roma’sına (emperyalistine) kafa tutan en önemli figürlerin başındaki VI. Mithridates’le ilgili olarak İnsanımızın bilgisi oldukça sınırlı. Özellikle Sinop’u tarihteki önemli bir devletin başkenti yapan VI. Mithradates Sinopluların okumuşları tarafından dahi bilinmemektedir.

Bu bağlamda VI. Mithradates’in hüküm sürdüğü Karadeniz coğrafyasındaki yerleşim birimlerinden Ordu’ da , VI. Mithradates’in Romalılara karşı yaptığı savaşlarda ülkesini savunmak için kurduğu önemli savunma kalelerinden birisi Kurul Kalesi 2016 yılında gün yüzüne çıkarılmış . Gazi Üniversitesi Öğretim üyelerinden Prof. Dr. Yücel Şenyurt başkanlığında kazı çalışmaları yapılmış , arkeolojik kazılar sonucunda bu kale ve kale içindeki kalıntılar M.Ö. 150-50 yılları arasına tarihlendirilmiştir. Ayrıca Pontos Kralı VI. Mihtradates tarafından yaptırıldığı anlaşılan “sunak” ortaya çıkarılmıştır. Bu kazılarda aynı döneme ait sikkeler de bulunmuştur.  Bunun yanında 2016 yılında yine Kurul Kalesi'nde yapılan arkeolojik kazıda bulunan tahtta otururken tasvir edilmiş mermerden yapılan 2 bin 100 yıllık tarihe sahip 1 metre 10 santim yüksekliğindeki 'Ana Tanrıça Kibele' heykeli  tarihe ışık tutan önemli buluntulardandı.

T.B:Sinopluların çok az bir kısmı  VI. Mithradates’le ilgilenirken Orduluların  ilgisi ile ilgili ne düşünürsünüz?

Cemalettin Kaya: Eflatun’ Karadeniz'deki kolonilerimiz bir gölün etrafındaki kurbağalar gibidir der.  İyonya'da (Ege'de) nüfus arttıkça veya oradaki yöneticilerle ters düşenler yaşam şansı olmayanlar maceracılar  Karadeniz'e çıkarlar.  Karadeniz'in şartları,  koşulları Ege benzemez.  Çünkü Karadeniz derin bir denizdir. Okyanus özellikleri gösterir, suları, akıntıları, hatta dalgaları farklıdır. Öyle ki Karadeniz’in bu özelliği Karadenizli kaptanlarca  ;Yoroz ‘da (Trabzon) eserim, Yason’da  (Perşembe’nin batısı)  keserim, (Sinop ) Adabaşı’nda kaptan seçerim, (Kastamonu) Kerempe’de (burnunda) tahta atar, ananı bellerim” tekerlemesine dönüşmüştür. O amaçtan da buraya antik çağın adamları “Aexeinos (Aksinus)” misafir sevmeyen deniz derler. Ancak  Karadeniz'in  gerek denizdeki  balık zenginliklerini, gerek karadaki bitki örtüsü gördükçe ve de bu isim “Euxeinos (Eksinus)”’a  misafir severe döner.  Ege’den Karadeniz’e çıkanlar için Sinop tüm Karadeniz’in en büyük limanıdır.  Karadeniz’in hırçın dalgaları için en korunaklı liman olan Sinop için kadim bir değiş vardır.  “Karadeniz’de üç liman vardır.  Sinop, Temmuz, Ağustos ”  O nedenden Karadeniz’e sahip olanlar Sinop’u merkez kabul  edip, kullanıp diğer Karadeniz kıyılarında koloniler kurarlar. Ve oralarda güvenlik kalelerini yerleştirirlerdi. İsa’dan önce dünyanın hükümdarı Roma İmparatorluğudur. Doğuda kısmen güçlü bir başka İmparatorluk ise Persler. Anadolu’da da küçük küçük satraplıklar, krallıklar vardı. VI. Mithradates’le gelince… Pont Krallığı önce Amasya civarında vücut buluyor.  VI. Mithradates’in dedesi Farnakes Sinop’u alan Kral. Bir denizci krallıktır Pontos. VI. Mithradates’ ise  ilk Anadolu birliğini kuran hükümdardır. Hayatı başlı başına bir ders. Roma’nın en büyük düşmanı Roma ile 40 yıl savaşmıştır. Sinop’u başkent yapmıştır. Farmakoloji ile ilgilenmiş, zehir uzmanı.  23 dil bilir. Bilimi yakından takip eder.  Müthiş stratejist.  Sanatsever. Sporcu. Örgütçü.

 Devletinin adı Pontos olunca tarih bilmezler tarafından Rum Pontuslar’la karıştırılır. Milliyetçi kavramlarla da karıştırılınca tarih karalanıp gidiyor.  Sinop Tüm dünyanın bildiği gibi VI. Mithradates’e başkentlik yapmış yöre olarak  çok önemli kalıtlara sahip. Ancak üzerinde çalışılmadığı ve günlük siyasete polemik konusu yapıldığı için yeterince bilinmiyor .  

 Ordudaki arkadaşlarımız olayın üzerine giderek Kurul kalesini ve bulutlarını gün yüzüne çıkarınca Ordu’da VI. Mithradates’ fikri, kulübü ortaya çıktı. Ordunun bu cesaretini kutlamak gerek. Dolayısıyla Ordu tarihe sahip çıkarak tarihi anlatma hakkını kazanmıştır. Bu bizi mutlu eder. Hatta biz isteriz ki Ordu’nun yanında Trabzon çalışsın, Kırım çalışsın. Diğer Karadeniz yöreleri çalışsın.  

Mithradates’ dünyanın tanıdığı bir şahsiyet. Mozartın 14 yaşında bestelediği “ Mithradates’le Dekontu” diye operası var.  Çeşitli Avrupa ülkelerinin düzenlediğini tiyatrolar , VI. Mithradates’le ilgili onlarca kitaplar var. Altın para basmış. Yani bizim yok saymamızla bu tarihin önemli şahsiyeti yok olmuyor.

 Ordu farmakoloji ile ilgili sempozyumu önemli idi. Biz bunu Ordu’da yaşayan hemşerimiz Volkan (Atılgan) sayesinde öğrendik. Öğrendiğimizde de çok geç olmuştu. Ancak bizde orada olmak isterdik. Orada olup  ‘zırnık’ı’ anlatmak isterdik. ‘Zırnık dahi vermem’in hikayesini anlatmak isterdik. Durağan İlçemizdeki VI. Mithradates’lin zırnıkı temin ettiği Zırnık Dağının o günden bu güne nasıl değiştiğini. Günümüz inancıyla nasıl harmanlanıp ‘Pir’ merkezi haline getirildiğini, dağdan sızan sulardan iki bardak içtiğinde cin çarpar biçiminde inanç geliştirdiklerini anlatmak isterdik.  Yeri gelmişken belirtelim zırnık bildiğimiz ‘arseniktir’ VI. Mithradates’in bağışıklık kazandığı zehirdir. Dolayısıyla bir ismi de zehirler kralıdır.  Amerikan Eczacılar Birliği müzesinde üç Sinoplunun tablosu vardır. Eczacı Krateuas,  doktor Papias ve Mithridates’i zehir denemesi yaparken resmeden eser. Oradaki üğün çiçeği,zencefil, yılan otu bitkilerin hepsi Sinop’ta Karadeniz’de yetişen bitkilerdir. VI. Mithridates’in zehrinin peşinde olanlar çok. Ama bu zehri arayacak olanların  Sinop’ta aramaları gerektiğini bilmeleri lazım.

 

T.Bilgili:  Pontos’un kurucusu Farnekes’in Amerika’da bulunan kalkanının buraya getirilmesi ile ilgili ne düşünüyorsunuz?

C.Kaya: Biz bu gün VI. Mithradates’in ismini anmaya korkarken, elimizdeki mevcut eserler giderken, kaçırılırken uyurken, kalkan’ın buraya getirilmesi ne anlam taşıyacak! Buraya getirilse gene çaldırırız. Ülkemizdeki tarihi eser rezaletlerini her gün izliyoruz. Yerlerine sahteleri konularak müzelerimizden bile tarihi eserlerimiz taşınıyor. O zaman bırakalım dursun orada. Adamlar, baksın Sinop desinler. Türkiye desinler. Karadeniz’in tek hükümdarı bu adam. Dünya üzerinde gezdiğim yerlerde VI. Mithradates’ten bahsettiğim zaman akan sular durdu.  Mithradat değil,  Mithradates. “es” 23 dil bildiği için” es….”Yani bizden başkası çok önem veriyor adama. Diyagones bir. VI. Mithradates iki. Sinop için, ülkemiz için öyle önemli değerler bunlar. Sen bunlardan habersizsen seni kimse tanımaz.

Şimdi biraz Ordu dışında hiçbir Karadenizli sahip çıkmıyor. İlk Anadolu birliğini kuran , (zamanının) emperyalizme karşı mücadele etmiş adam. Mustafa Kemal bunu gayet iyi biliyor. Bu neden de 18 Mayısta Sinop’tan Anadolu’ya çıkmaya teşebbüs etmiştir. Yani 18 Mayıs’taki ziyaret tesadüfi değil! Yani Anadolu Birliğini kuran VI. Mithradates’ in başkentinden çıkmasının mesajı; Anadolu’ya Anadolu birliği kurmaya anlam yüklemek içindi. Bu sayede Avrupa’da da ses getirebilmek amacıyla Sinop’u tercih etmiş. Yani tesadüfi değil.  Dört bin kitap okuyan M. Kemal Mithradates’i, stratejisini, yaptıklarını gayet iyi biliyordu.

VI Mithradates’in zamanından kalan kalıntıları araştırmaya başlaman bile senin tanıtımın için önemli olgu olacak. Ama nerede… VI. Mithradates’i yıllar önce Ekrem Akurgal araştırmış.  Ekrem Akurgal’ı (Akurgal,Hitit dilinde “büyük su ülkesi “anlamındadır.) M. Kemal bunun için yurt dışına göndermiş.Biz (genel anlamda) bu gün uyuyoruz.

VI. Mithradates’e Karadeniz coğrafyasında sahip çıkılması gerek . Ordu VI. Mithradates’i araştırmakla çok büyük iş yaptı. Mithradates, sahip çıkanı yüceltecek  bir değerdir. Ordu bunu biriktirirse  kazanır. Geçmişi biriktiren geleceğe çığır açar. Bu nedenden Ordu’yu kutluyorum selam ve saygılarımı iletiyorum.

 

Adınız :
E-Mail Adresiniz :
Yorumunuz :
Güvenlik Kodu :    
   
Diğer TUFAN BİLGİLİ Yazıları
E-GAZETE