ŞEHİTLER ÇEŞMESi’NİN EZİLEN MANEVİ DEĞERİ (1) - TUFAN BİLGİLİ

Yazdır
Paylaş

Eklenme Tarihi : 15 Nisan 2019, Pazartesi 15:53:05

Kim ne derse desin…Dünya hızla değişip gelişiyor.
ŞEHİTLER ÇEŞMESi’NİN EZİLEN MANEVİ DEĞERİ (1)
Değişme  hızından yeterince memnun olmasak da…

Bizim insanımız da… En azından bir kısmı olsun gelişen, değişen sınıfına giriyor.

İnsanımızın çok büyük bir kısmı sorgulamadan, düşünmeden vazgeçmiş, iradelerini birilerine teslim etmiş, bir kısmı “adam sendeci” iken, küçük bir kısmı da diğer gelişmiş ülke insanları gibi  seçimden seçime oy kullanmakla yetinmek istemiyor. Seçim süreci dışında da oluşturdukları sivil insiyatifle, güçle yönetime müdahalenin yollarını aramaya başladı bir zamandır. Hatta kentimizi“Sinop Kent Savunması Grubu”nun yaptığı gibi  atanmış, seçilmişlere karşı savunur pozisyonu alıyorlar. Bu tür birliktelikler oluşmadan Çevre Dostlarından bir, iki kişi; NKP’den birkaç kişi gibi sınırlı sayıda insanla, hem de bu iklimde “mahallenin delisi” olmaktan yorulmuştuk epeydir.

Neyse…Bu gelişme yönetenler için olmasa bile; bizim için, kentimiz, ülkemiz için sevindirici ve umut verici.

Kentimizdeki bu sivil insiyatiflerden biri de  başını Yaşar Eren ve Ali Gündoğdu’nun çektiği ‘Mutlu Şehir Sinoplular’  isimli sivil oluşum.Watsap grubu.

Bunlar memleketin, Sinop’umuzun sorunlarını ve çözüm yollarını tartışıyor, önerilerini ve arzularını  idareye ulaştırıp, sonra da takip etmek gibi toplumumuzun  pek alışkın olmadığı yolu yaşama geçirmeye çalışıyorlar.

Son günlerde gündeme getirdikleri konulardan biri de Tershane’deki Şehitler çeşmesinin durumu.

Geçmişi ile, kökleri ile bağları olmayan toplulukların sıkıntı yaşayacağını dillendirmeye bile gerek yok. Nedense kendilerini milliyetçi, muhafazakar olarak tanımlayan kişi, kurum ve kuruluşların bu konuyu dert etmemeleri gibi bir gerçek de ortada duruyorken bu duyarlıların ; Yapımından bu yana geçen zaman içinde bakımsızlıktan yıpranan tarihi çeşmenin hem (maddi) yapısının, hem sanatsal yönünün bozulduğundan bahisle bu ve kentimizdeki diğer tarihi çeşmelerin çeşmenin onarılması, onartılması ile ilgili arzularını haklı olarak dillendiriyor, çözüm yolu arıyorlar.

 

Ben de bu vesile ile, bu çeşmemizin yıpranan maddesel olan tarihi ve satansal yönünün yanında MANEVİ DEĞERİNİN TÜMDEN YOK EDİLMESİ KONUSUNA da bir kez daha dikkatleri çekmek istiyorum.

Çünkü eskiyen, bozulan, yıkılanın (kesinlikle böyle olsun demiyorum)  yerine (aslının yerini tutmasa da) benzerini yapıp hiç olmaz ise hatırasını yaşatabilirsiniz. Ancak manevi değerini yitirirseniz!?

Bu bakımdan Şehitler Çeşmesinin Manevi değeri ile ilgili;

Bir kez daha diyorum, çünkü;

Bu konuyu bundan yaklaşık dört yıl önce,  çeşmenin üzerindeki kitabenin değiştirilmesi üzerine (yazdığım) köşemde iki kez  gündeme taşımış, ancak kimselere duyuramamıştım.

Şimdi bir kez daha aynı çığlığı (yazıyı) atalım da hiç olmazsa tarihe kayıt düşmüş, birkaç duyarlının işitmesine olsun vesile olalım istedik.

Böylece onarım isteyenlerin sesi duyulur harekete geçilir ise, konunun manevi yönü de belki hatırlanır, dikkate alınır diye düşündük. Nisan 2019/Sinop

 

İşte Haziran 2015 günlü birinci yazımız.

****

 

                Sinop’un önemli sembollerinin başında gelir Tershane’deki Şehitler Çeşmesi.

Yakın sayılabilecek tarihimizin dramatik acılarının, en belirginlerinden Sinop Baskınının (30 Kasım 1853), bize kalan en somut hatırasıdır, Şehitler Çeşmemiz.

Bir başka özelliği: Dünya deniz savaşları tarihinde yelkenli ahşap gemilerin rol aldığı son çarpışma ve gülle yerine patlayıcı mermilerin (humbara) kullanıldığı ilk çarpışmadan kalan tek nesnel öğedir Şehitler Çeşmesi.

 

Kısaca:

                ‘Osmanlı ve Rus orduları bir süredir Kırım Savaşı'nın Kafkas cephesinde çarpışıyorlardı. Kafkaslardaki Osmanlı güçlerinin ikmal yolu Trabzon ve Batum limanlarıydı. Deniz yolunu korumak amacıyla Patrona Osman Paşa(Oramiral) komutasında Sinop'ta bir filotilla üslenmişti.

Ana üssü Sivastopol olan Rus Karadeniz donanmasının başında Amiral Nahimov vardı. Sivastopol Sinop'a sadece 180 deniz mili uzaklıktadır. Sürpriz bir baskında filotillanın 280 deniz mili uzaktaki İstanbul'dan yardım alamayacağını hesaplayan Nahimov, 30 Kasım 1853 Cuma günü ateş gücü çok üstün gemilerle ve sis altında tam bir baskın etkisi ile Sinop limanına girdi. Rus filosu 7 saffı harp gemisi (612 top), 2 Yelkenli Korvet (98 top) ve 3 buharlıdan (12 top) oluşuyordu. Kale toplarının hazırlıksız, Osmanlı bahriyelilerinin eğitimsiz olması gibi faktörler de Rusların lehindeydi. Rus gemileri limanda demirli Osmanlı gemilerinin karşısına dizilerek patlayıcı mermi atan toplarla saldırıya geçtiler.

Günün sonunda 7 yelkenli fırkateyn, 3 yelkenli korvet ve 2 buharlı vapurdan oluşan Osmanlı filotillasının tümü imha oldu. Yanan gemilerde bulunan ve denize dökülen 4.000'in üzerinde asker şehit oldu. (Bkz. KERR et al.. GÜLEN ise bu sayıyı 2.700 şehit, 556 ağır yaralı ve 150 esir olarak veriyor) Patrona Osman Paşa esir düştü, yardımcısı Riyale (Tümamiral) Bozcaadalı Hüseyin Paşa ise şehit oldu.

Sinop'ta baskının acı anısını yaşatan bir şehitlik, bir de şehitlerin üzerinden çıkan paralarla yaptırılan Şehitler Çeşmesi inşa edilmiştir.’

Şeklindedir Sinop Baskını ve Şehitler Çeşmesi’nin geçmişi.

 

BU GÜN

Yakın zamana kadar Şehitler Çeşmesi’ndeki Türkçe kitabe, tarihe de ışık tutar biçimde: ‘Rus baskını sırasında şehit olanların üzerinden çıkan paralarla yaptırmıştır.’Şeklinde yazılı idi.

Ancak son günlerde, Sinop Baskınını ve Şehitler Çeşmesinin hikâyesini Türkçe anlatan kitabenin kaldırılarak, çeşmenin üzerindeki sabit mermerdeki, baskından ve trajediden söz etmeyen, Osmanlı’ca yazılmış kitabenin Türkçe açıklamasının konuluğu görülmektedir.

Osmanlıca kitabenin günümüz Türkçe açıklamasının bu güne kadar yazılmaması eksikliğinin giderilmesi, olumlu gelişme olarak nitelenebilir.

Bunun yanında tarihin ipuçlarını veren, kaldırılan Türkçe kitabenin de sergilenmesi; çeşmeye hak ettiği anlamın yüklenmesinde katkıda bulunacaktır.

Bu nedenden çeşme üzerindeki sabit mermerdeki Osmanlıca kitabenin hemen altına Türkçe çevirisinin yazılmasının yanında:

İlgililerin; Sinoplunun ve yıllardır Sinop’a gelenlerin bildiği, kaldırılan Türkçe kitabeyi de tekrar yerine koyarak, çeşmenin manevi değerindeki kaybın giderilmesi duyarlılığını göstereceklerini düşünüp, şehitlerimizin manevi hatıraları huzurlarında saygıyla eğilelim. 

 

(*)Kaynak: Vikipedi’

•             BLAKE, R.L.V.ffrench: The Crimean War; Londra: Sphere Books, 1971. (ss.15-16)

•             GÜLEN, Nejat: Şanlı Bahriye internet baskısı

•             KARAL, Enver Ziya: Osmanlı Tarihi Cilt V; Ankara: TTK Basımevi, 1995. (s. 235)

•             KERR, Paul et al.: The Crimean War; Londra: Boxtree, 1997. (s.13-15)

•             PALMER, Alan (Çev. GASPIRALI, Meral): 1853-1856 Kırım Savaşı ve Modern Avrupa'nın Doğuşu; İstanbul: Sabah Yayınları, Vikipedi’nin Kaynakçaları.

 

Haziran 2015-SİNOP                                                                                                     Tufan BİLGİLİ

Devam edecek….

 

Adınız :
E-Mail Adresiniz :
Yorumunuz :
Güvenlik Kodu :    
   
Diğer TUFAN BİLGİLİ Yazıları
E-GAZETE